Chuyến bay đầu tiên chỉ kéo dài 30 giây: 17 tháng sau, startup Đức đưa Spectrum lên quỹ đạo

Ngày 30/3/2025, tên lửa Spectrum của Isar Aerospace rời bệ phóng ở Andøya, Na Uy, bay khoảng 30 giây rồi nhận lệnh kết thúc chuyến bay và rơi xuống biển. Ngày 5/9/2026, chiếc Spectrum thứ hai cất cánh từ chính bệ phóng đó và đi hết một chuỗi mốc mà lần đầu chưa kịp chạm tới: vượt vùng áp suất khí động lớn nhất, tắt động cơ tầng một, tách tầng, khởi động tầng hai, vượt đường Kármán, bỏ fairing, thực hiện lần đốt circularization và triển khai tải trọng trên quỹ đạo.

Khoảng cách giữa hai chuyến bay là 524 ngày, tức hơn 17 tháng. Với một startup mới thành lập năm 2018 và đang tự phát triển gần như toàn bộ hệ thống phóng, điều đáng chú ý không chỉ là Spectrum cuối cùng đã lên quỹ đạo. Câu chuyện nằm ở những gì Isar Aerospace phải sửa sau 30 giây dữ liệu đầu tiên — và việc một lần phóng thành công vẫn mới chỉ là bước đầu để chứng minh họ có thể vận hành dịch vụ phóng lặp lại.

30 giây đầu tiên đã hỏng ở đâu?

Chuyến bay đầu tiên của Spectrum không đạt quỹ đạo. Theo kết quả điều tra do Isar Aerospace công bố, tên lửa nhận lệnh kết thúc chuyến bay khoảng 30 giây sau khi rời bệ và sau đó rơi xuống biển trong trạng thái không còn lực đẩy. Hệ thống an toàn chuyến bay hoạt động như thiết kế.

Cuộc điều tra được hoàn tất trong vòng hai tháng. Isar Aerospace xác định hai sự kiện khởi đầu dẫn tới thất bại: một van xả mở ngoài ý muốn và việc mất kiểm soát tư thế khi tên lửa bắt đầu thao tác roll. Công ty cho biết sau đó đã tăng độ bền của hệ thống điều khiển, chỉnh sửa phần mềm cấu hình nhiệm vụ và bổ sung thêm biên môi trường vào thiết kế.

Điểm này quan trọng hơn cách Isar Aerospace mô tả chuyến bay đầu tiên là một bài kiểm tra “đạt mục tiêu”. 30 giây không chứng minh được Spectrum có thể lên quỹ đạo, nhưng nó cho đội kỹ thuật dữ liệu thật về một hệ thống hoàn chỉnh — loại dữ liệu mà thử nghiệm từng tầng trên mặt đất không thể tái tạo đầy đủ.

Spectrum thứ hai phải làm được những gì?

Mission “Onward and Upward” ngày 5/9/2026 không còn là chuyến bay thử chỉ để rời bệ. Đây là chuyến bay qualification và cũng là lần đầu Spectrum mang tải trọng khách hàng: năm CubeSat cùng một thí nghiệm công nghệ được lựa chọn thông qua Microlauncher Competition của Cơ quan Vũ trụ Đức tại DLR, với hỗ trợ từ chương trình Boost! của ESA.

Theo Isar Aerospace, tên lửa cất cánh lúc 22:12 CEST từ tổ hợp phóng riêng của công ty tại Andøya Space. Lần này, Spectrum đi qua MaxQ, hoàn tất main engine cutoff của tầng một và tách tầng, sau đó động cơ tầng hai khởi động theo kế hoạch. Tên lửa vượt độ cao 100 km, bỏ chụp bảo vệ tải trọng, đạt vận tốc quỹ đạo và thực hiện lần đốt để làm tròn quỹ đạo trước khi tách spacecraft.

DLR xác nhận năm vệ tinh nhỏ và một thí nghiệm đã được đưa tới các quỹ đạo mục tiêu. Đây là lần đầu một tên lửa do doanh nghiệp tư nhân phát triển đạt quỹ đạo từ lục địa châu Âu, theo Ủy ban châu Âu.

Một tên lửa nhỏ, nhưng bài toán kỹ thuật không nhỏ

Spectrum cao 28 m, đường kính 2 m và gồm hai tầng. Tầng một dùng chín động cơ Aquila, mỗi động cơ có lực đẩy danh định 75 kN; tầng hai sử dụng một phiên bản Aquila tối ưu cho chân không với lực đẩy 95 kN. Nhiên liệu là propane lỏng kết hợp oxy lỏng.

Theo bộ thông số nhiệm vụ của Isar Aerospace, Spectrum được thiết kế cho tải trọng tối đa khoảng 1.000 kg lên quỹ đạo Trái Đất thấp và khoảng 700 kg lên quỹ đạo đồng bộ Mặt Trời. Phân khúc này nhỏ hơn rất nhiều so với các tên lửa hạng nặng, nhưng phù hợp với các nhiệm vụ vệ tinh nhỏ cần quỹ đạo hoặc lịch phóng riêng thay vì chờ ghép chuyến trên một tên lửa lớn.

Isar Aerospace đặt cược vào mô hình tích hợp dọc: phần lớn thiết kế, chế tạo và thử nghiệm được thực hiện nội bộ. Điều đó có thể giúp rút ngắn vòng lặp sửa lỗi giữa các thế hệ tên lửa, nhưng lợi thế này chỉ có ý nghĩa thương mại khi công ty biến được năng lực kỹ thuật thành nhịp sản xuất và phóng ổn định.

Vì sao chuyến bay này quan trọng với châu Âu?

Ý nghĩa của Spectrum không nằm ở việc nó thay thế Ariane 6 hay cạnh tranh trực diện với các tên lửa lớn của SpaceX. Đây là một launcher nhỏ, phục vụ một phân khúc tải trọng khác. Điều mới là châu Âu có thêm một nhà cung cấp thương mại đã chứng minh được toàn bộ chuỗi từ cất cánh tới triển khai tải trọng trên quỹ đạo từ một bệ phóng ở lục địa châu Âu.

Mốc này cũng đến đúng lúc ESA đang cố mở rộng số lượng nhà cung cấp phóng. Cuối tháng 8/2026, Isar Aerospace ký hợp đồng trị giá 197,8 triệu euro trong khuôn khổ European Launcher Challenge. Một trong những mốc đầu tiên của chương trình là nhà cung cấp phải chứng minh được một chuyến bay quỹ đạo không muộn hơn năm 2027; Spectrum đã hoàn thành phần đó trước hạn.

Ở phía vốn tư nhân, Isar Aerospace huy động 270 triệu euro Series D vào tháng 6/2026 để mở rộng sản xuất và mạng lưới bệ phóng. Công ty cũng đang xây một cơ sở sản xuất mới rộng 40.000 m² gần Munich. Mục tiêu dài hạn được Isar Aerospace công bố là công suất tới 40 tên lửa mỗi năm, nhưng đây là năng lực dự kiến của nhà máy, không phải nhịp phóng đã được chứng minh.

Một lần lên quỹ đạo chưa tạo thành dịch vụ phóng ổn định

Spectrum đã giải quyết câu hỏi cơ bản nhất còn bỏ ngỏ sau chuyến bay 30 giây: kiến trúc tên lửa này có thể thực sự đưa tải trọng lên quỹ đạo. Nhưng từ đây, tiêu chuẩn đánh giá sẽ khó hơn. Isar Aerospace cần chứng minh nhiều tên lửa liên tiếp có thể được sản xuất với chất lượng đồng đều, phóng đúng lịch và đạt quỹ đạo với độ tin cậy đủ cao cho khách hàng thương mại lẫn tổ chức nhà nước.

Quá trình chuẩn bị chuyến bay thứ hai cho thấy khoảng cách từ “đã sửa lỗi” tới “sẵn sàng phóng” vẫn không ngắn. Trong năm 2026, các nỗ lực phóng từng bị dừng vì vấn đề van tăng áp, hành vi bất thường trong hệ thống chất lỏng và cả một sự cố vi phạm vùng nguy hiểm của range. Đây là những vấn đề vận hành bình thường trong phát triển launcher mới, nhưng chúng cũng cho thấy nhịp phóng cao không thể suy ra chỉ từ một chuyến bay thành công.

Các tên lửa Spectrum số 3 đến 7 đã ở trong quá trình sản xuất. Bước tiếp theo của Isar Aerospace vì vậy không còn là chứng minh Spectrum có thể lên quỹ đạo, mà là chứng minh họ có thể làm việc đó lặp lại — đủ thường xuyên, đủ chính xác và với chi phí đủ cạnh tranh để một chuyến bay thành công trở thành một dịch vụ phóng thực sự.