Deepfake có thực sự chững lại sau làn sóng triệt phá các đường dây lừa đảo?

Trong vài năm qua, deepfake đã đi từ một kỹ thuật tạo hình ảnh giả gây tò mò thành công cụ hỗ trợ lừa đảo tài chính ở quy mô công nghiệp. Kẻ gian có thể giả giọng nói, khuôn mặt hoặc cả cuộc họp trực tuyến để đóng vai lãnh đạo doanh nghiệp, nhân viên công quyền, người nổi tiếng hay một người đang tìm kiếm tình cảm. Khi các trung tâm lừa đảo xuyên quốc gia bị truy quét mạnh, một câu hỏi bắt đầu xuất hiện: liệu công nghệ deepfake phục vụ tội phạm đang chững lại?

Câu trả lời thận trọng là: hoạt động của một số đường dây lớn đang bị gián đoạn rõ rệt, nhưng chưa có đủ bằng chứng để kết luận deepfake nói chung đang suy giảm. Điều đang thay đổi nhiều hơn là cách tội phạm tổ chức, phân phối công cụ và tái đầu tư nguồn tiền bất hợp pháp.

Làn sóng triệt phá đánh trúng các “nhà máy lừa đảo”

Tháng 7/2026, INTERPOL công bố kết quả Chiến dịch First Light 2026 với 5.811 người bị bắt tại 97 quốc gia và vùng lãnh thổ, đồng thời 293 triệu USD tài sản bất hợp pháp bị chặn hoặc thu giữ. Chiến dịch tập trung vào các hình thức lừa đảo dựa trên thao túng tâm lý như giả danh, lừa tình, lừa đầu tư, tống tiền và xâm nhập email doanh nghiệp.

Trước đó, một chiến dịch phối hợp tại châu Á được công bố vào năm 2025 đã bắt hơn 1.800 người, đóng băng gần 33.000 tài khoản và ngăn chặn khoảng 20 triệu USD giao dịch gian lận. Một trong các vụ việc liên quan đến việc giả mạo hình ảnh trong cuộc gọi video để đánh lừa giám đốc tài chính của doanh nghiệp.

Hong Kong cũng từng triệt phá một đường dây sử dụng deepfake để xây dựng nhân vật hẹn hò giả, tạo lòng tin rồi dụ nạn nhân đầu tư tiền mã hóa. Theo thông tin của chính quyền Hong Kong, vụ án liên quan hơn 360 triệu HKD và 27 người đã bị bắt vào tháng 10/2024.

Những con số này cho thấy lực lượng thực thi pháp luật đang chuyển từ xử lý từng vụ việc riêng lẻ sang đánh vào hạ tầng: trung tâm vận hành, tài khoản ngân hàng, ví tiền mã hóa, thiết bị điện tử, mạng lưới tuyển người và các mắt xích rửa tiền.

Vì sao deepfake có thể tạo cảm giác “chững lại”?

Hạ tầng tập trung bị phá vỡ

Những đường dây lừa đảo quy mô lớn thường cần địa điểm vận hành, hàng trăm nhân sự, kịch bản có sẵn, hệ thống liên lạc, tài khoản nhận tiền và đội ngũ kỹ thuật. Khi một trung tâm bị khám xét, tội phạm không chỉ mất người mà còn mất dữ liệu khách hàng, thiết bị, tài khoản và quy trình đào tạo. Điều này có thể khiến số chiến dịch deepfake quy mô lớn giảm trong ngắn hạn.

Dòng tiền bị chặn sớm hơn

Các cơ chế phong tỏa tài khoản và chặn giao dịch xuyên biên giới đang được sử dụng nhanh hơn. Khi tiền không thể rút hoặc chuyển qua nhiều lớp ví điện tử, mô hình lừa đảo mất khả năng duy trì chi phí vận hành, trả lương cho cộng tác viên, mua dữ liệu cá nhân và thuê công cụ AI.

Nạn nhân và doanh nghiệp cảnh giác hơn

Những vụ giả mạo lãnh đạo trong cuộc họp trực tuyến đã thúc đẩy doanh nghiệp bổ sung quy trình xác minh ngoài cuộc gọi, chẳng hạn gọi lại qua số nội bộ, yêu cầu xác nhận từ hai người hoặc áp dụng khoảng chờ trước giao dịch lớn. Deepfake vẫn có thể thuyết phục về mặt hình ảnh, nhưng khó vượt qua một quy trình kiểm soát nhiều lớp.

Tiền lừa đảo có được tái đầu tư vào deepfake?

Các mạng lưới tội phạm có xu hướng tái đầu tư lợi nhuận vào công nghệ, dữ liệu, quảng cáo, tài khoản giả, thiết bị, tiền mã hóa và công cụ tự động hóa. Báo cáo của UNODC về tội phạm có tổ chức tại Đông Nam Á mô tả sự hội tụ giữa AI, tự động hóa, thị trường ngầm và mô hình “tội phạm như một dịch vụ”. INTERPOL cũng cảnh báo các nhóm tội phạm ngày càng tận dụng AI, deepfake và phishing tự động để mở rộng quy mô.

Tuy nhiên, chưa có dữ liệu công khai đáng tin cậy chứng minh rằng các băng nhóm dành phần lớn số tiền chiếm đoạt để trực tiếp nghiên cứu và phát triển công nghệ deepfake. Thực tế, tiền bất hợp pháp thường được phân bổ cho nhiều mục đích: rửa tiền, mua chuộc, tuyển người, thuê địa điểm, mua danh tính, xây dựng hạ tầng liên lạc và mua dịch vụ AI có sẵn.

Điểm đáng lo không nhất thiết là các đường dây tự phát triển một mô hình deepfake mới. Nguy cơ lớn hơn nằm ở việc công nghệ đã trở nên rẻ, dễ thuê và dễ tích hợp. Một nhóm không có chuyên gia AI vẫn có thể mua quyền truy cập công cụ giả giọng, hoán đổi khuôn mặt hoặc kịch bản lừa đảo từ những nhà cung cấp ngầm.

Deepfake không biến mất, mà đang phân tán

Khi các “nhà máy lừa đảo” bị triệt phá, hoạt động có thể chuyển từ mô hình tập trung sang các nhóm nhỏ hoạt động từ xa. Thay vì duy trì hàng trăm người trong một khu phức hợp, tội phạm có thể chia nhỏ công việc: một nhóm thu thập dữ liệu, một nhóm tạo hình ảnh và giọng nói, một nhóm tiếp cận nạn nhân, nhóm khác phụ trách tài khoản nhận tiền.

Mô hình phân tán khiến số vụ việc lớn có thể giảm nhưng số vụ nhỏ, cá nhân hóa cao lại tăng. Deepfake cũng có thể được dùng ở một vài thời điểm quyết định thay vì xuyên suốt toàn bộ kịch bản, chẳng hạn một đoạn video ngắn để xác nhận danh tính hoặc một cuộc gọi giả giọng kéo dài vài chục giây.

Do đó, “chững lại” nên được hiểu là sự gián đoạn của một số mạng lưới và mô hình vận hành, không phải sự thoái trào của công nghệ.

Cuộc đua đang chuyển từ phát hiện hình ảnh sang xác minh giao dịch

Nhiều hệ thống phòng thủ trước đây tập trung tìm lỗi trong hình ảnh, khẩu hình hoặc âm thanh. Nhưng deepfake ngày càng khó nhận biết bằng mắt thường, trong khi kẻ gian không cần tạo nội dung hoàn hảo. Chúng chỉ cần khiến nạn nhân tin tưởng trong một khoảng thời gian đủ ngắn để thực hiện giao dịch.

Vì vậy, biện pháp hiệu quả hơn là thiết kế quy trình không phụ thuộc hoàn toàn vào hình ảnh và giọng nói:

• Xác nhận yêu cầu chuyển tiền qua một kênh liên lạc độc lập.
• Áp dụng phê duyệt hai người cho giao dịch có giá trị lớn.
• Thiết lập từ khóa hoặc câu hỏi xác minh nội bộ.
• Không sử dụng số điện thoại hoặc đường dẫn do người gọi cung cấp để kiểm tra lại.
• Đào tạo nhân viên nhận biết thủ thuật gây áp lực, tạo khẩn cấp và yêu cầu giữ bí mật.

Một giai đoạn tạm lắng, không phải hồi kết

Các chiến dịch triệt phá quy mô lớn đang tạo ra tác động thực tế: bắt giữ hàng nghìn nghi phạm, thu giữ thiết bị, phong tỏa dòng tiền và giải cứu người bị cưỡng ép làm việc trong các trung tâm lừa đảo. Đây là những đòn đánh quan trọng vào hệ sinh thái tội phạm sử dụng deepfake.

Nhưng công nghệ không phụ thuộc vào một vài tổ chức duy nhất. Công cụ tạo nội dung tổng hợp vẫn tiếp tục phổ biến, chi phí giảm và có thể được bán như một dịch vụ. Khi một đường dây bị phá, kỹ thuật và kịch bản có thể nhanh chóng được sao chép sang nhóm khác.

Vì thế, dấu hiệu “chững lại” hiện nay nên được nhìn như một khoảng thời gian lực lượng thực thi pháp luật giành lại thế chủ động. Để duy trì lợi thế đó, các quốc gia cần tiếp tục hợp tác điều tra, kiểm soát dòng tiền, buộc nền tảng phản ứng nhanh với nội dung giả mạo và giúp doanh nghiệp xây dựng quy trình xác minh không thể bị đánh bại chỉ bằng một khuôn mặt hay giọng nói nhân tạo.

Nguồn tham khảo

• INTERPOL, Operation First Light 2026 và Global Financial Fraud Threat Assessment 2026.
• UNODC, các báo cáo năm 2025 về trung tâm lừa đảo, AI và tội phạm có tổ chức tại Đông Nam Á.
• Chính quyền Hong Kong, thông tin về các vụ lừa đảo sử dụng AI deepfake và vụ triệt phá đường dây tháng 10/2024.