Mỹ lập “Super Intelligence Force”, yêu cầu báo cáo vai trò liên bang trong 120 ngày
Nhóm do Giám đốc Tình báo Quốc gia Jay Clayton dẫn dắt sẽ xem xét rủi ro, cơ hội và trách nhiệm giám sát của liên bang; điều lệ chính thức chưa được công bố.
Nhà Trắng đã thành lập một nhóm công tác để đánh giá rủi ro, cơ hội của trí tuệ nhân tạo và đề xuất vai trò của chính phủ liên bang trong việc giám sát công nghệ này. Theo Wall Street Journal và bản tin Reuters ngày 3/10, nhóm có tên “Super Intelligence Force”, do Giám đốc Tình báo Quốc gia Jay Clayton lãnh đạo và phải nộp báo cáo trong vòng 120 ngày.
Việc đặt người đứng đầu cộng đồng tình báo vào vị trí lãnh đạo có thể đưa an ninh quốc gia và năng lực mô hình tiên tiến vào trọng tâm. Tuy nhiên, tới thời điểm bài viết được soạn, Nhà Trắng chưa công bố công khai sắc lệnh, điều lệ hay danh sách thành viên đầy đủ để xác định quyền hạn của nhóm.
Một báo cáo 120 ngày, chưa phải chính sách mới
Wall Street Journal dẫn lời Clayton nói nhóm sẽ xem xét cả mặt tích cực lẫn rủi ro của AI, đồng thời xác định trách nhiệm phù hợp của chính phủ liên bang. Reuters tóm lược cùng nhiệm vụ và cho biết một quan chức cấp cao Nhà Trắng mô tả Clayton như “AI czar” của chính quyền.
Cần phân biệt ba tầng thông tin. Thứ nhất, sự tồn tại và thời hạn của nhóm được báo chí dẫn từ chính người đứng đầu. Thứ hai, “AI czar” là cách mô tả vai trò điều phối, không tự nó tạo ra thẩm quyền pháp lý. Thứ ba, báo cáo sau 120 ngày mới là đầu ra dự kiến; nó không đồng nghĩa quy định bắt buộc sẽ tự động có hiệu lực vào thời điểm đó.
Phạm vi rộng nhưng chi tiết vận hành còn thiếu
Cụm “rủi ro và cơ hội” có thể bao trùm an toàn mô hình, an ninh mạng, cạnh tranh kinh tế, ứng dụng chính phủ và hạ tầng tính toán. Nhưng các nguồn chưa cho biết nhóm sẽ ưu tiên chủ đề nào, dùng tiêu chí gì hoặc phối hợp ra sao với OSTP, Bộ Thương mại, NIST, Bộ Năng lượng và các cơ quan an ninh. Đây là khoảng trống quan trọng nếu kết luận sau cùng phải chuyển thành hành động cụ thể.
Liên hệ với thỏa thuận tự nguyện về siêu trí tuệ
Nhóm công tác xuất hiện chỉ ít ngày sau khi Nhà Trắng công bố một thỏa thuận tự nguyện về trách nhiệm đối với mô hình tiên tiến. Văn bản “White House Accord on Super Intelligence” nêu bốn lớp kiểm soát: theo dõi năng lực và độ căn chỉnh trong quá trình huấn luyện lẫn triển khai; giao một nhóm nội bộ kiểm tra hệ thống kiểm soát; dùng đơn vị đánh giá độc lập bên ngoài; và để một ủy ban độc lập của hội đồng quản trị giám sát khắc phục vấn đề.
Văn bản nói các doanh nghiệp tham gia sẽ gặp định kỳ để xây dựng thực hành tốt và các bước này về sau có thể được đưa vào luật hoặc quy định. Accord hiện là cam kết của các bên ký, không phải quy tắc có chế tài chung. Khả năng nhóm công tác xem xét thể chế hóa các cam kết chỉ là suy luận biên tập; nhiệm vụ công bố chưa xác nhận mối quan hệ pháp lý giữa hai sáng kiến.
Vì sao vị trí của Jay Clayton đáng chú ý?
Clayton đứng đầu Office of the Director of National Intelligence, cơ quan điều phối cộng đồng tình báo Mỹ. Lựa chọn này có thể đưa tấn công mạng, rủi ro sinh học, chuỗi cung ứng chip và cạnh tranh quốc tế lên cao trong chương trình nghị sự. Dù vậy, không nên suy từ chức danh rằng báo cáo sẽ chỉ nhìn AI qua lăng kính an ninh. Nếu quy trình thiếu công khai, bên ngoài cũng khó biết dữ liệu nào được dùng để cân bằng đổi mới với an toàn và quyền dân sự.
Năm điểm cần theo dõi trong 120 ngày
- Điều lệ và thành viên: ai có quyền biểu quyết, cơ quan nào cung cấp nhân sự và nhóm có mời chuyên gia độc lập hay không.
- Phạm vi “super intelligence”: áp dụng cho mô hình hiện tại, mô hình tương lai hay cả hệ thống triển khai có khả năng tự hành.
- Thẩm quyền: nhóm chỉ kiến nghị hay còn có quyền điều phối ngân sách, mua sắm và đánh giá trước triển khai.
- Tính minh bạch: báo cáo có được công khai toàn bộ, kèm dữ liệu và ý kiến bất đồng hay không.
- Đầu ra pháp lý: đề xuất tiếp tục tự nguyện, ban hành quy định theo thẩm quyền hiện có hay xin Quốc hội lập luật mới.
Trong lúc chưa có điều lệ chính thức, kết luận chắc chắn nhất là chính quyền Mỹ đã đặt một mốc 120 ngày để tổng hợp quan điểm về AI ở cấp liên bang. Tên gọi mạnh không thay thế được thiết kế thể chế; chất lượng của báo cáo sẽ phụ thuộc vào thành phần, bằng chứng và mức độ công khai của quá trình.
Ảnh: AP/Mariam Zuhaib, qua Reuters; Jay Clayton tại phiên điều trần xác nhận ở Thượng viện Mỹ.
