NTT và ispace nghiên cứu laser cho Mặt Trăng: truyền dữ liệu khác cấp điện thế nào?

Thỏa thuận ngày 16/11 đặt hai ứng dụng quang học cạnh nhau. Một bên cần đủ tín hiệu để đọc thông tin; bên kia cần chuyển đủ năng lượng để thiết bị làm việc.

NTT và ispace nghiên cứu laser cho Mặt Trăng: truyền dữ liệu khác cấp điện thế nào?

NTT và ispace ngày 16/11/2026 công bố thỏa thuận nghiên cứu liên lạc quang học giữa Trái Đất và Mặt Trăng, đồng thời tìm cách cấp điện bằng laser trên bề mặt Mặt Trăng. Hai ý tưởng đều dùng chùm sáng, song thành công của chúng được đo khác nhau. Máy thu liên lạc chỉ cần phân biệt đúng tín hiệu; xe tự hành nhận điện cần thu đủ năng lượng để thực hiện công việc sau khi đã tính tổn thất.

Thỏa thuận chưa phải thông báo xây mạng đã hoạt động

Thông cáo chung mô tả các bước nghiên cứu, trình diễn và đánh giá khả năng thương mại hóa. Hai doanh nghiệp dự kiến xem xét trường hợp sử dụng, cấu trúc hệ thống và yêu cầu kỹ thuật. Sơ đồ trong thông cáo minh họa một đường thông tin từ trạm quang học trên Trái Đất qua các vệ tinh đến thiết bị trên Mặt Trăng, và một đường cấp điện giữa thiết bị trên bề mặt. Sơ đồ mô tả phương án; chưa cho biết có bao nhiêu nút đã được xây, tốc độ dữ liệu hay công suất sẽ đạt.

ispace cũng nêu kế hoạch đưa vệ tinh quỹ đạo Mặt Trăng đầu tiên lên theo Mission 2.5 sớm nhất năm 2027 và nhắm mục tiêu hạ cánh trong Mission 3 năm 2028. Các mốc là kế hoạch của doanh nghiệp. Chúng giúp hình dung cách một bên vận chuyển và vận hành nhiệm vụ có thể phối hợp với bên phát triển công nghệ quang học, nhưng không xác nhận cả hai công nghệ sẽ được đưa vào một chuyến bay cụ thể.

Đường liên lạc cần đọc đúng tín hiệu, kể cả khi trời có mây

Một hệ liên lạc quang học mã hóa thông tin bằng cách thay đổi tín hiệu ánh sáng. Máy thu dùng kính quang học để lấy ánh sáng đến, rồi giải mã thành dữ liệu. Chùm hẹp có thể tập trung tín hiệu về phía cần nhận, nhưng đặt yêu cầu cao lên khả năng hướng và bám mục tiêu. Khi phương tiện chuyển động, một sai lệch góc nhỏ có thể làm tín hiệu rơi khỏi vùng thu. Khi đường truyền kết thúc ở mặt đất, mây còn có thể làm gián đoạn những lần liên lạc dù thiết bị ngoài không gian hoạt động bình thường.

Để đánh giá một hệ thống, tốc độ cực đại trong điều kiện tốt chỉ là dữ kiện đầu tiên. Cần đo thời gian tìm và bám lại mục tiêu, tỷ lệ thời gian có kết nối và lượng dữ liệu giao thành công theo ngày. Trong ví dụ giả định, một tàu cần gửi ảnh dung lượng lớn có thể đợi tới phiên liên lạc phù hợp, còn lệnh báo lỗi cần đến sớm hơn. Thiết kế có thể dành đường quang cho dữ liệu lớn và có kênh vô tuyến dự phòng cho lệnh quan trọng. Đây là lựa chọn kỹ thuật có thể thử, không phải cấu hình NTT và ispace đã xác nhận.

Cấp điện bằng laser cần đủ watt ở đầu thu

Ở phương án truyền điện, nguồn điện cấp cho bộ phát tạo chùm sáng. Một phần chùm được thu ở đích và đổi lại thành điện. Cần tính hiệu suất ở từng khâu chứ không chỉ nhìn công suất laser. Nếu đầu thu che khuất, chùm lệch hoặc bộ chuyển đổi quá nóng, thiết bị có thể nhận ít điện hơn yêu cầu. Với xe di động, hướng tới nguồn phát cũng có thể xung đột với hướng nó cần di chuyển hoặc thao tác.

Hãy hình dung một xe cần làm việc trong khu vực mà tấm pin mặt trời ít nhận sáng. Nguồn laser ở điểm khác chỉ hữu ích nếu hình học cho phép ánh sáng đến được đầu thu trong đủ thời gian và công suất nhận đủ bù lượng xe đã dùng. Nếu xe đi sau gờ địa hình, hệ thống có thể phải dừng cấp điện. Khi lập nhiệm vụ, nhóm cần tính thời gian có đường nhìn, dung lượng pin dự phòng và tải chạy trong lúc mất chùm. Bài toán cấp điện vì thế gắn chặt với địa hình và lịch làm việc của thiết bị.

Phép thử nào giúp phân biệt ý tưởng với hạ tầng?

Với liên lạc, một cuộc trình diễn hữu ích sẽ công bố điều kiện đo, tỷ lệ lỗi, thời lượng kết nối và kịch bản mất tín hiệu. Với cấp điện, bảng số liệu cần cho biết công suất phát, công suất điện hữu ích ở đầu thu và hiệu năng khi mục tiêu lệch hướng. Nếu chỉ thông báo chùm sáng đã đến nơi, người đọc chưa thể biết hệ truyền được ảnh ở tốc độ nào hay đủ giữ một xe làm việc trong bao lâu.

Hai công nghệ còn có mục tiêu dự phòng khác nhau. Mất liên lạc ngắn có thể được xử lý bằng cách giữ dữ liệu rồi gửi lại; mất nguồn có thể khiến thiết bị dừng nếu pin không đủ. Đội vận hành phải quyết định hệ thống duy trì hoạt động ở mức nào khi một chặng không sẵn sàng. Bước đáng theo dõi sau thỏa thuận là khi hai bên chọn được nhiệm vụ thử, đưa ra điều kiện vận hành và công bố phép đo có thể so sánh. Khi đó mới có cơ sở để đánh giá laser bổ sung được phần nào cho hệ liên lạc và nguồn điện hiện có.

Khi công bố phạm vi thử, cũng cần phân biệt đường truyền từ Trái Đất tới một vệ tinh với đoạn từ vệ tinh xuống bề mặt. Mỗi đoạn có khoảng cách, tốc độ thay đổi góc nhìn và điều kiện che khuất khác nhau. Nếu chỉ một đoạn đã được trình diễn, chưa thể dùng tốc độ của đoạn đó để dự đoán thời gian gửi trọn một gói ảnh từ xe về trạm điều khiển.

Nguồn: Thông cáo chung NTT và ispace ngày 16/11/2026.

Ảnh minh họa: Bản dựng mô-đun quang học LADEE của NASA; ảnh tư liệu, không phải thiết kế NTT–ispace. NASA qua Wikimedia Commons (phạm vi công cộng tại Mỹ).

Chia sẻ