Robot công nghiệp phải đứng sau hàng rào suốt nhiều thập kỷ: Humanoid Digit 5 muốn bước ra ngoài và làm việc ngay cạnh con người

Trong một nhà máy truyền thống, khoảng trống giữa robot và con người thường không phải là vài chục centimet mà là một hàng rào thép. Từ ít nhất cuối thập niên 1980, hướng dẫn an toàn của Cơ quan An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Mỹ (OSHA) đã xem hàng rào cố định hoặc có khóa liên động là một trong những cách cơ bản để ngăn người lao động đi vào vùng hoạt động nguy hiểm của robot.

Agility Robotics đang muốn bỏ lớp ngăn cách đó với Digit 5, thế hệ humanoid mới được công bố ngày 15/9/2026. Công ty nói robot này được thiết kế để làm việc ở khoảng cách gần với con người mà không cần hàng rào vật lý như các hệ thống tự động hóa truyền thống. Nếu mục tiêu đó được chứng minh trong triển khai thực tế, đây sẽ là thay đổi đáng kể hơn nhiều so với việc một humanoid đi nhanh hơn hoặc nhấc được một chiếc hộp nặng hơn.

Vì sao robot công nghiệp lâu nay thường phải đứng sau hàng rào?

Robot công nghiệp cổ điển tối ưu cho tốc độ, lực và độ lặp lại. Chúng có thể vung một cánh tay kim loại cùng dụng cụ hoặc tải trọng với gia tốc cao, nhưng thường không được thiết kế để tự hiểu rằng một người vừa bước vào đường đi của mình. Cách an toàn nhất vì thế là tách hai bên ra khỏi nhau.

Trong hướng dẫn năm 1987, OSHA mô tả cả hàng rào có khóa liên động — mở cổng thì hoạt động tự động phải dừng — lẫn hàng rào cố định ngăn người tiếp cận vùng làm việc của robot. Đây là logic rất đơn giản: nếu không thể bảo đảm một cỗ máy mạnh và nhanh sẽ luôn phản ứng đúng khi có người ở gần, hãy ngăn con người đi vào vùng nguy hiểm ngay từ đầu.

Robotics cộng tác đã làm nguyên tắc này bớt tuyệt đối. ISO/TS 15066, công bố năm 2016, đưa ra các cách để robot và con người có thể chia sẻ không gian làm việc, chẳng hạn dừng có giám sát an toàn, theo dõi tốc độ và khoảng cách, hoặc giới hạn công suất và lực. Nhưng điều đó không có nghĩa mọi robot mang nhãn “collaborative” đều có thể tự do chạy giữa nhà máy. An toàn vẫn phải được đánh giá ở cấp ứng dụng, bao gồm robot, dụng cụ ở đầu tay, tải đang mang, tốc độ và môi trường xung quanh.

Digit 5 không chỉ phát hiện người: nó phải biết làm gì sau khi phát hiện

Điểm Agility nhấn mạnh ở Digit 5 là một kiến trúc “cooperative safety” gồm ba lớp. Theo công bố chính thức của công ty, robot dùng nhiều loại cảm biến cùng thuật toán phát hiện người để liên tục theo dõi khoảng cách; sử dụng tín hiệu hình ảnh và âm thanh để báo ý định chuyển động; và có một bộ điều khiển an toàn độc lập giám sát phản ứng khi con người tiến vào khoảng cách không an toàn.

Phản ứng đó không chỉ là bấm phanh. Digit 5 có thể đổi đường, đứng yên hoặc chuyển sang tư thế ngồi. Với một humanoid nặng khoảng 129 kg, lựa chọn cuối cùng đặc biệt quan trọng: một robot hai chân không chỉ có nguy cơ va chạm khi đang di chuyển, mà còn có thể mất thăng bằng và đổ lên người đứng cạnh. IEEE Spectrum mô tả logic của Agility là khi con người tiến quá gần, robot có thể đặt tải xuống rồi hạ trọng tâm về một tư thế ổn định trước khi người đó đi vào vùng nguy hiểm.

Đây là khác biệt đáng chú ý giữa an toàn cho humanoid và an toàn cho một cánh tay robot cố định. Cánh tay robot không tự đi xuyên qua nhà máy và không phải liên tục giữ thăng bằng trên hai chân. Với humanoid, perception, planning, motion control và functional safety phải phối hợp với nhau; chỉ nhận ra “có người ở đây” là chưa đủ.

Đôi chân mới cũng là một phần của bài toán an toàn

Digit trước đây nổi tiếng với cấu trúc chân hơi giống chim, phù hợp cho chuyển động động lực học. Digit 5 chuyển sang hình học gần với chân người hơn. Lý do không phải để robot trông “giống người” hơn, mà để nó có thể squat sâu, nhấc vật từ thấp và hạ mình xuống một cách kiểm soát.

Agility cho biết robot có thể nâng lặp lại tải trọng tới 50 lb, tương đương khoảng 22,7 kg; với tầm với tối đa 2,2 m. Hệ pin được công bố có thời gian chạy khoảng 90 phút và sạc trong 9 phút, tạo tỷ lệ chạy/sạc 10:1. Công ty ước tính cấu hình này có thể cho hơn 20 giờ làm việc trong một ngày 24 giờ khi robot tự quay về trạm sạc giữa các chu kỳ.

Các thông số này cần được đọc đúng ngữ cảnh. Trang sản phẩm của Agility ghi rõ Digit 5 vẫn đang trong quá trình phát triển; một số tính năng an toàn còn được hoàn thiện, còn thông số hiệu năng là ước tính sơ bộ dựa trên phần cứng và phần mềm tiền sản xuất. Nói cách khác, đây chưa phải một robot đã có hàng nghìn giờ vận hành không hàng rào trong nhà máy.

Humanoid đang chạy nhanh hơn tiêu chuẩn an toàn dành cho chúng

Một khó khăn khác là tiêu chuẩn chuyên biệt cho loại robot này vẫn chưa hoàn chỉnh. ISO 10218 đã bao quát an toàn robot công nghiệp và ứng dụng robot; ISO/TS 15066 bổ sung hướng dẫn cho ứng dụng cộng tác. Nhưng humanoid hai chân là một lớp máy khác: nó di động, tự giữ thăng bằng, có thể mang tải và có vùng hoạt động thay đổi liên tục.

ISO hiện phát triển ISO 25785-1 cho các robot công nghiệp di động có ổn định động — phạm vi bao gồm robot hai chân, bốn chân hoặc các hệ tự cân bằng khác. Tính đến tháng 9/2026, tài liệu này vẫn ở giai đoạn Committee Draft, chưa phải tiêu chuẩn quốc tế đã ban hành. Agility đồng thời tham gia nhóm xây dựng ISO 25785-1 và ANSI/A3 TR R15.108 tại Bắc Mỹ.

Điều đó khiến tuyên bố “làm việc an toàn ngay cạnh con người” cần được hiểu cẩn trọng. Digit thế hệ trước đã có một đánh giá an toàn độc lập tại hiện trường theo chương trình phòng thử nghiệm được OSHA công nhận, nhưng Digit 5 chưa được triển khai thương mại và kiến trúc an toàn mới của nó vẫn phải đi qua quá trình xác minh, chứng nhận và đánh giá theo từng ứng dụng cụ thể.

Digit đã có dữ liệu vận hành, nhưng Digit 5 vẫn phải chứng minh phần khó nhất

Agility có lợi thế mà nhiều dự án humanoid còn thiếu: kinh nghiệm vận hành thực tế. Công ty cho biết Digit 4 đã tích lũy hơn 65.000 giờ hoạt động tại các địa điểm khách hàng ở Bắc Mỹ. Tại một cơ sở của GXO gần Atlanta, robot đã xử lý tổng cộng hơn 100.000 thùng nhựa, với độ chính xác khoảng 98% trong thời gian thực hiện tác vụ.

Những dữ liệu đó cho thấy nền tảng Digit không chỉ tồn tại dưới dạng video demo. Nhưng chúng không tự động chứng minh Digit 5 sẽ an toàn khi bỏ hàng rào. Phiên bản mới có kiến trúc phần cứng, chân, pin và hệ an toàn khác; hơn nữa bài toán khó không phải chỉ hoàn thành tác vụ, mà là duy trì mức an toàn có thể kiểm chứng trong hàng nghìn tình huống con người xuất hiện bất ngờ, che khuất cảm biến hoặc đi vào vùng làm việc từ nhiều hướng.

Agility dự kiến mở chương trình tiếp cận sớm Digit 5 trong nửa đầu năm 2027 và đưa robot ra thị trường rộng hơn cho sản xuất, kho vận và phân phối vào cuối năm 2027. Đây sẽ là thời điểm các tuyên bố về cooperative safety bắt đầu gặp bài kiểm tra thực sự: không phải một robot né một người trong demo, mà là cả đội robot hoạt động qua nhiều ca, chia sẻ lối đi, trạm làm việc và hệ thống logistics với con người.

Nếu Digit 5 làm được điều đó mà không cần dựng thêm “lồng” quanh nó, humanoid mới bắt đầu tận dụng đúng lợi thế thường được dùng để biện minh cho hình dáng con người: đi vào những không gian vốn đã được thiết kế cho chúng ta. Còn trước khi những triển khai 2027 tạo ra đủ dữ liệu độc lập, hàng rào vật lý vẫn là lời nhắc hữu hình rằng trong robot công nghiệp, khả năng làm được việc và khả năng làm việc an toàn cạnh con người là hai bài toán khác nhau.