Satellite từng là sản phẩm gần như “may đo”: Startup châu Âu muốn biến chúng thành thứ có thể xuất xưởng mỗi ngày

Trong phần lớn lịch sử ngành không gian, satellite được làm giống một dự án kỹ thuật hơn là một sản phẩm công nghiệp. Mỗi nhiệm vụ có payload riêng, môi trường hoạt động riêng và hàng loạt yêu cầu phải được thiết kế, tích hợp rồi kiểm tra gần như từ đầu. Ngay cả khi nhiều linh kiện đã được chuẩn hóa, sản lượng thường vẫn chỉ tính bằng vài chiếc mỗi năm.

Open Cosmos muốn đẩy mô hình đó gần hơn với một dây chuyền sản xuất. Startup có trụ sở tại Anh vừa huy động €300 triệu để mở rộng hoạt động satellite, connectivity và dữ liệu không gian. Công ty cho biết bốn cơ sở hiện có tại Anh, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Hy Lạp có công suất tổng hợp tương đương một satellite mỗi ngày.

Cần đọc con số này theo đúng nghĩa. Đây là năng lực sản xuất mà Open Cosmos công bố, không phải bằng chứng rằng 365 satellite đã rời nhà máy trong một năm. The Times, trong bài viết về vòng vốn mới, cho biết sản lượng hiện tại có thể đạt tới khoảng bốn satellite mỗi tuần. Khoảng cách giữa “capacity” và số spacecraft thực tế xuất xưởng chính là phần đáng quan tâm nhất của câu chuyện: Open Cosmos đang cố biến một ngành vốn dựa nhiều vào kỹ thuật theo dự án thành một hệ thống có thể tăng sản lượng khi đơn hàng tăng.

Satellite không thực sự được “làm bằng tay”, nhưng lâu nay chúng rất khó sản xuất như ô tô

Gọi cách chế tạo satellite truyền thống là “thủ công” chỉ đúng một phần. Các nhà sản xuất lớn đã sử dụng máy móc chính xác, tự động hóa, digital engineering và quy trình kiểm soát chất lượng từ lâu. Điều ít giống ngành ô tô hơn nằm ở chỗ spacecraft thường được sản xuất với số lượng thấp và tùy biến mạnh theo từng mission.

ESA mô tả chính vấn đề này trong chương trình M-IND về công nghiệp hóa satellite tầm trung: ngành châu Âu cần chuyển từ các subsystem highly customised, low volume sang sản xuất hàng loạt, với interface chung hơn, quy trình lặp lại và mức độ sẵn sàng sản xuất có thể đo được. Khi mỗi mission yêu cầu một biến thể phần cứng mới, việc tăng sản lượng không đơn giản là thuê thêm kỹ sư hoặc mở rộng cleanroom.

Satellite còn phải qua assembly, integration and testing — thường gọi là AIT. Sau khi cấu trúc, máy tính, hệ thống điện, attitude control, radio, antenna và payload được ghép lại, spacecraft phải chứng minh nó chịu được rung động khi phóng, môi trường chân không nhiệt, nhiễu điện từ và nhiều tình huống lỗi. Nếu thiết kế thay đổi quá nhiều giữa hai chiếc liên tiếp, phần kiểm tra và qualification cũng khó được lặp lại như trên một dây chuyền công nghiệp.

Vì vậy, chìa khóa của sản xuất hàng loạt không chỉ là lắp nhanh hơn. Nó là giảm số thứ phải thiết kế lại.

Open Cosmos đang chuẩn hóa cả satellite lẫn cách bán satellite

Open Cosmos thành lập năm 2015 và hiện có gần 400 nhân viên. Công ty không chỉ bán một spacecraft hoàn chỉnh rồi giao lại cho khách hàng. Mô hình của họ trải từ thiết kế, chế tạo, phóng và vận hành satellite tới bán dữ liệu quan sát Trái Đất và kết nối từ quỹ đạo.

Phần sản xuất nằm trong OpenOrbit, dịch vụ xây dựng và vận hành mission. OpenConstellation lại đi theo hướng khác: nhiều chính phủ và tổ chức có thể dùng chung một hạ tầng satellite thay vì mỗi bên phải tài trợ một constellation riêng. ConnectedCosmos nhắm tới broadband và IoT trên quỹ đạo thấp, còn DataCosmos xử lý ảnh và dữ liệu cảm biến.

Kiến trúc kinh doanh này có ảnh hưởng trực tiếp tới nhà máy. Nếu nhiều mission có thể dùng chung platform, software, subsystem và quy trình kiểm tra, Open Cosmos có lý do kinh tế để sản xuất các phần giống nhau trước khi biết chính xác khách hàng cuối cùng sẽ dùng chúng vào ứng dụng nào. Payload vẫn có thể khác, nhưng phần “bus” của satellite không cần trở thành một thiết kế hoàn toàn mới mỗi lần.

Đó là logic gần với sản phẩm công nghiệp hơn: giữ một nền tảng tương đối ổn định, sau đó cấu hình cho từng nhiệm vụ thay vì bắt đầu từ tờ giấy trắng.

Bốn nhà máy thay cho một cơ sở trung tâm khổng lồ

Open Cosmos hiện vận hành cơ sở sản xuất tại Anh, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Hy Lạp. Cách bố trí này vừa tạo thêm công suất vừa phù hợp với đặc thù của thị trường không gian châu Âu, nơi các chương trình quốc gia thường muốn một phần thiết kế, chế tạo và năng lực vận hành nằm trong nước.

Tại Hy Lạp, chẳng hạn, Open Cosmos Aegean đang chế tạo bảy trong số 13 satellite thuộc National Microsatellite Programme của nước này. Cơ sở ở Pallini có khoảng 300 m² cleanroom và thực hiện từ thiết kế, lắp ráp, tích hợp, kiểm tra tới vận hành. Hai satellite được thiết kế cho ảnh độ phân giải rất cao; năm chiếc khác mang payload multispectral, hyperspectral, SWIR, IoT và AIS.

Ở Tây Ban Nha, cleanroom Barcelona đã được mở rộng lên khoảng 200 m² để có thể tích hợp nhiều spacecraft song song. Tại Bồ Đào Nha, Open Cosmos cũng đang xây năng lực thiết kế và sản xuất satellite hoàn chỉnh thông qua Open Cosmos Atlantic.

Việc phân tán không có nghĩa mỗi nhà máy phải tự phát minh một satellite riêng. Muốn đạt nhịp sản xuất cao, thứ công ty cần giữ nhất quán chính là thiết kế, software, interface và quy trình kiểm tra giữa các địa điểm.

€300 triệu được dùng để biến “có thể làm một chiếc mỗi ngày” thành sản lượng thực

Ngày 14/9/2026, Open Cosmos công bố vòng vốn €300 triệu với sự tham gia của Lightrock, ETF Partners, Institut Català de Finances, Entrepreneurs First, National Security Strategic Investment Fund của Anh và một số nhà đầu tư khác. Công ty nói nguồn vốn sẽ được dùng để mở rộng mass manufacturing, triển khai thêm ConnectedCosmos và OpenConstellation, đồng thời tăng đội ngũ kỹ thuật, sản xuất và phần mềm.

Open Cosmos cũng cho biết đã ký hơn 370 triệu USD hợp đồng khách hàng trong khoảng ba năm rưỡi gần đây và có năm năm tăng trưởng có lợi nhuận liên tiếp. The Times cho biết công ty đã phóng 16 satellite tính tới thời điểm vòng vốn được công bố.

Những con số này quan trọng vì một dây chuyền chỉ thực sự có lợi thế khi có đủ đơn hàng để chạy lặp lại. Một nhà máy được thiết kế cho một satellite mỗi ngày nhưng chỉ nhận vài mission một năm sẽ không tạo ra hiệu ứng sản xuất hàng loạt mà công ty kỳ vọng.

“Một satellite mỗi ngày” không phải ý tưởng chưa từng có

Open Cosmos cũng không phải công ty đầu tiên cố đưa tư duy dây chuyền vào ngành satellite. Airbus OneWeb Satellites đã xây một mô hình high-volume từ nhiều năm trước để sản xuất hàng trăm spacecraft cho constellation OneWeb. Airbus cho biết dây chuyền của liên doanh này từng đạt khả năng chế tạo tới hai satellite mỗi ngày, với chi phí mỗi chiếc thấp hơn rất nhiều so với cách làm satellite truyền thống.

Tiền lệ đó cho thấy industrialisation là khả thi khi nhiều spacecraft có cùng thiết kế và được đặt hàng theo lô lớn. Câu hỏi khó hơn với Open Cosmos là liệu một startup phục vụ nhiều chính phủ, payload và loại mission khác nhau có thể giữ đủ mức chuẩn hóa để đạt hiệu quả tương tự hay không.

ESA cũng đang thúc đẩy hướng này ở cấp toàn ngành. Báo cáo M-IND của cơ quan cho rằng nhu cầu có thể buộc các nhà sản xuất châu Âu chuyển từ vài satellite mỗi năm lên hàng trăm chiếc, đồng thời nhấn mạnh standardisation, giao diện có thể thay thế lẫn nhau, smart factory và qualification theo quy trình thay vì xử lý mỗi spacecraft như một trường hợp hoàn toàn riêng biệt.

Nút thắt không chỉ nằm trong cleanroom

Kể cả khi assembly có thể tăng tốc, satellite vẫn phụ thuộc vào một chuỗi cung ứng rộng: star tracker, reaction wheel, radio, solar array, battery, propulsion, chip chịu bức xạ, camera và nhiều linh kiện chuyên dụng khác. Một dây chuyền một chiếc mỗi ngày chỉ chạy được nếu những subsystem này cũng có thể được cung cấp với số lượng, chất lượng và thời gian giao hàng tương ứng.

Qualification là thách thức thứ hai. Trong ô tô hoặc điện tử tiêu dùng, một lỗi sản xuất có thể dẫn đến bảo hành hoặc thu hồi. Với spacecraft, lỗi chỉ xuất hiện sau khi lên quỹ đạo thường không thể sửa bằng cách đưa thiết bị trở lại nhà máy. Tăng tốc sản xuất vì thế không thể chỉ là cắt bớt test; mục tiêu là tự động hóa và chuẩn hóa test đủ tốt để làm chúng nhanh hơn mà không làm giảm độ tin cậy.

Cuối cùng là launch. Việc chế tạo satellite nhanh hơn không tự động đưa chúng lên quỹ đạo nhanh hơn. Lịch phóng, giấy phép, spectrum, ground segment và khả năng vận hành đồng thời nhiều spacecraft đều phải tăng theo.

Từ spacecraft “may đo” sang platform có thể lặp lại

Điều đáng chú ý ở Open Cosmos không phải tuyên bố rằng satellite giờ có thể được làm đơn giản như smartphone. Chúng vẫn là những hệ thống phải hoạt động trong môi trường bức xạ, chân không và dao động nhiệt, sau một lần phóng mà phần cứng gần như không thể được lấy lại để sửa.

Thay đổi nằm ở chỗ ngày càng nhiều phần của spacecraft không còn cần được coi là độc bản. Một platform đã bay thành công có thể được sản xuất lại; software có thể được dùng chung; interface payload có thể chuẩn hóa; AIT có thể trở thành một chuỗi thao tác lặp lại; bốn cleanroom ở bốn quốc gia có thể chạy cùng một kiến trúc.

Open Cosmos hiện có vốn để thử điều đó ở quy mô lớn hơn. Nhưng con số cần theo dõi trong vài năm tới không phải “capacity một chiếc mỗi ngày” trên giấy. Đó sẽ là số satellite thực sự xuất xưởng, thời gian từ hợp đồng tới launch, tỷ lệ phải rework trong nhà máy và độ tin cậy sau khi các lô spacecraft ngày càng lớn bắt đầu hoạt động trên quỹ đạo.

Nguồn: Open Cosmos – vòng vốn €300 triệu và công suất sản xuất; Open Cosmos Aegean – cơ sở sản xuất tại Hy Lạp; ESA – M-IND satellite industrialisation; Airbus – dây chuyền OneWeb Satellites; The Times – Open Cosmos funding and current manufacturing rate.