NASA phóng ba SmallSat thử động cơ kép, kính UV và kiểm tra vệ tinh hỏng

Ba tàu nhỏ bay cùng Transporter-18 nhưng theo đuổi ba bài toán khác nhau: dùng chung một nhiên liệu cho hai loại động cơ, quan sát tử ngoại xa và tự tiếp cận các vệ tinh không còn hoạt động.

Tháng 10 2, 2026

NASA phóng ba SmallSat thử động cơ kép, kính UV và kiểm tra vệ tinh hỏng

Ba tàu vũ trụ nhỏ do NASA hỗ trợ đã rời bệ phóng tại căn cứ Vandenberg, California lúc 11 giờ 32 phút PDT ngày 1/10/2026 trên tên lửa Falcon 9. Cả ba đi chung chuyến rideshare Transporter-18 của SpaceX, nhưng không phải ba bản sao của cùng một thiết kế: một tàu thử hệ động lực kép, một kính thiên văn tử ngoại xa và một phương tiện kiểm tra vệ tinh đã ngừng hoạt động.

Thông báo sau phóng của NASA cho thấy ý nghĩa chính của chuyến bay không nằm ở số lượng vệ tinh. Đây là ba phép thử xem phần cứng cỡ nhỏ có thể đảm nhiệm những việc trước đây thường gắn với tàu lớn hơn hay không. Kết quả vẫn phải chờ dữ liệu trên quỹ đạo; việc phóng thành công mới chỉ hoàn tất bước đưa thiết bị vào không gian.

ASCENT dùng một bình nhiên liệu cho hai kiểu động cơ

ASCENT Propulsion Dual Mode là CubeSat 6U, cỡ một hộp giày lớn. Tàu mang một động cơ hóa học dành cho những thao tác cần lực đẩy cao và bốn động cơ electrospray cho các hiệu chỉnh nhỏ, tiết kiệm nhiên liệu hơn. Điểm mới là cả hai nhánh lấy nhiên liệu từ cùng một bình và hệ cấp liệu thay vì phải mang hai hệ thống hoàn toàn tách biệt.

Nhiên liệu mang tên Advanced Spacecraft Energetic Non-Toxic, cũng viết tắt là ASCENT. NASA mô tả đây là lựa chọn ít độc hơn hydrazine, an toàn hơn khi xử lý dưới mặt đất và có mật độ xung riêng cao hơn khoảng 50% so với nhiên liệu truyền thống. Con số đó là đặc tính do NASA công bố, không phải kết quả đo hiệu suất của chuyến bay hiện tại.

Sau giai đoạn kiểm tra ban đầu, nhóm vận hành dự kiến thực hiện các xung đẩy hóa học và điện, rồi luân phiên nâng và hạ quỹ đạo trong nhiệm vụ khoảng chín tháng. NASA cho biết mục tiêu là chứng minh một hệ nhỏ gọn có thể vừa phản ứng nhanh khi cần, vừa thực hiện các thao tác hiệu quả trong thời gian dài. Nếu hoạt động đúng, kiến trúc chung bình nhiên liệu có thể dành thêm khối lượng và thể tích cho tải trọng khoa học. Nhưng lợi ích đó mới là tiềm năng kỹ thuật, chưa phải năng lực đã được xác nhận trên quỹ đạo.

SPRITE mở cửa sổ tử ngoại mà mặt đất không nhìn thấy

SPRITE, viết tắt của Supernova Remnants and Proxies for ReIonization Testbed Experiment, là kính quang phổ ảnh tử ngoại xa chỉ khoảng 9 x 9 x 13,5 inch. Khí quyển Trái Đất hấp thụ vùng bước sóng mà thiết bị quan sát, nên phép đo phải được thực hiện ngoài không gian.

Theo Phòng thí nghiệm Vật lý Khí quyển và Không gian của Đại học Colorado Boulder, SPRITE là CubeSat vật lý thiên văn đầu tiên của NASA hoạt động trong vùng tử ngoại chân không 100–175 nm. Nó sẽ khảo sát hơn 100 thiên hà, lập bản đồ hàng chục tàn dư siêu tân tinh và vùng hình thành sao để tìm hiểu cách bức xạ ion hóa thoát ra khỏi thiên hà. Dữ liệu gần Trái Đất được dùng như một đại diện để nghiên cứu kỷ nguyên tái ion hóa của vũ trụ sơ khai, chứ SPRITE không trực tiếp quan sát các thiên hà đầu tiên.

Tàu đồng thời thử lớp phủ gương eLiF được bảo vệ và detector vi kênh borosilicate nền nhiễu thấp cho các đài quan sát tương lai. Chương trình quang phổ cốt lõi được mô tả kéo dài một năm, trong khi LASP liệt kê nhiệm vụ chính là hai năm; hai mốc có thể tương ứng với thời gian khảo sát khoa học và toàn bộ vận hành.

SSPICY sẽ đến gần tối đa bốn vệ tinh không hoạt động

Tàu Otter 24C của Starfish Space thực hiện nhiệm vụ Small Spacecraft Propulsion and Inspection Capability, hay SSPICY. NASA cho biết tàu sẽ dùng động lực điện, dẫn đường tự động, điều khiển và thị giác máy tính để tiếp cận tối đa bốn vệ tinh không còn hoạt động của Mỹ ở quỹ đạo thấp.

Mục tiêu trước mắt là thu dữ liệu về hình dạng, trạng thái bề mặt, chuyển động quay và đặc điểm quỹ đạo của từng vật thể. Một cần robot có thể xoay hướng lực đẩy cũng sẽ được thử nghiệm. Đây là bước tiền đề cho bảo dưỡng, hỗ trợ hạ quỹ đạo hoặc xử lý rác vũ trụ trong tương lai; SSPICY hiện chỉ được mô tả là nhiệm vụ kiểm tra, không phải chiến dịch tự động kéo vệ tinh rơi xuống khí quyển.

Kế hoạch NASA đặt các lượt kiểm tra bắt đầu trong năm 2027 và thời gian nhiệm vụ khoảng hai năm. Hoạt động áp sát vật thể không hợp tác là phần khó nhất, vì tàu mục tiêu không còn cung cấp dữ liệu điều khiển và có thể đang quay. Thành công sẽ phụ thuộc vào hiệu quả thực tế của thuật toán dẫn đường và động cơ sau quá trình hiệu chỉnh trên quỹ đạo.

Một chuyến phóng, ba thước đo thành công khác nhau

Đối với ASCENT, thước đo là hai loại động cơ có thể dùng chung nhiên liệu và tạo các thay đổi quỹ đạo dự kiến hay không. Với SPRITE, đó là độ nhạy và độ ổn định của quang phổ tử ngoại sau khi mở thiết bị. Với SSPICY, cột mốc quan trọng nằm ở khả năng tiếp cận an toàn và thu dữ liệu hữu ích từ vệ tinh hỏng.

Rideshare làm giảm rào cản tiếp cận quỹ đạo, nhưng không biến ba thử nghiệm thành sản phẩm đã sẵn sàng thương mại. Những tháng vận hành tiếp theo mới cho biết hệ động lực kép, kính tử ngoại cỡ nhỏ và tàu kiểm tra tự hành có vượt qua được môi trường không gian thực tế hay không.